Tag: siódemka

Przerażająca bezrefleksyjność

Wczoraj napisałem kilka słów na temat książki Siódemka, a dzisiaj przyszedł czas rozprawić się ze spektaklem. Miała to być recenzja, opisz sztuki, charakterystyka umiejętności aktorów i zastanowienie się nad tym, jak powieść płynnie przechodzi w sztukę teatralną. Będzie inaczej, będzie z tego felieton pisany nocną porą. 1 sierpnia zwykł zmuszać mnie do osobistej refleksji nad polskością, nad byciem prawdziwym Polakiem. Być może lektura Siódemki, a następnie zobaczenie niektórych aspektów powieści na deskach Teatru Zagłębia, również uruchomiły potrzebę przemyślenia niektórych kwestii. Po prostu „polskość” opisana przez Ziemowita Szczerka jest skomplikowana i składającą się z wielu elementów.

Siódemka, jako spektakl, na pewno jest formą deklaracji politycznej. W trakcie trwania spektaklu nie sposób odnieść wrażenia, że z każdym słowem widz odciągany jest aktualnie obowiązującego i jedynie słusznego sposobu deklarowania bycia Polakiem. Jest wiedźmin, który doskonale uosabia modę na Geralta oraz Yennefer, która wciąż toczy się po naszej rodzimej popkulturze. Pojawiają się elementy historyczne, we wspaniały sposób zostaje pokazana metoda manipulowania faktami – nagle okazuje się. Jednak najbardziej przerażające są wciąż pojawiające się frazesy na temat bycia prawdziwym Polakiem. Ziemowit Szczerek ma świetne ucho, a w spektaklu widać, jak mocno siedzą w języku pewne klisze, które z łatwością przywołujemy. Jednak najbardziej przeraził mnie brak umiejętności radzenia sobie z własną historią, który został sportretowany w spektaklu.

Wynika to z kulejącej edukacji historycznej. Tworzenie tożsamości narodowej to piekielnie istotna sprawa, jednak nie może to być proces bezrefleksyjny. W Siódemce pojawiają się postaci wierzące w to, że Polska jest od wieków pogrążana, że istnieje spisek przeciwko Polakom. Dlaczego? Bo zawsze byliśmy najlepsi, najwspanialsi i najdoskonalsi. Tylko poprzezę ciągłe gnębienie inni mogli się poczuć przy nas bezpiecznie. To doskonale podsumowuje narrację, którą obserwuję od dłuższego czasu. W Polsce żyją wyłącznie kryształowi ludzie, w historii nie popełniliśmy ani jednego błędu, to inni są źli, to na zewnątrz czai się wszystko to, co najgorsze. Doskonale widać to w Siódemce. Jest to przerażające, dlatego spektakl, mimo wielu komediowych elementów, budzi grozę w człowieku. Pokazuje niebezpieczeństwa uproszczeń, więzienie stereotypów, w którym sami się zamykamy.

Potrzeby jest nam nowoczesny mesjanizm? Kolejne poruszenie zastygłej lawy? Nie sądzę. Aktualnie najbardziej deficytowymi towarami są zdrowy rozsądek i umiejętność krytycznego spojrzenia. Media oraz politycy grają wyłącznie na emocjach, nie jest to żadna nowość. Jednak mam wrażenie, że ostatnio przybiera to na sile. Odbiorcy unikają analizowania faktów, eksperci parają się tworzeniem opisów, które trudno nazwać rzetelnymi analizami. Nikt nie chce krytycznie spojrzeć na rzeczywistość, najważniejsze stało się pytanie, po której stronie stoisz – po prawej, czy po lewej. Nic więcej, nic poza tym. Stajemy się postaciami z Siódemki – bezwolnymi tubami powtarzającymi prawdy głoszone przez media i polityków.

Konieczna konfrontacja

Sięgając po Siódemkę Ziemowita Szczerka wiedziałem, czego mogę się spodziewać. Wcześniej, wraz z Żoną, udaliśmy się na spektakl do Teatru Zagłębia, który był oparty właśnie na tym tekście. Jednak, co okazało się w trakcie lektury, książka ma zupełnie inny wydźwięk. Trzeba przyznać, że autor dotyka skomplikowanych problemów, mierzy się z demonami, które nękają Polaków. Jednocześnie nigdzie nie wskazuje sposób, w jaki można sobie z tym wszystkim poradzić. Siódemka Ziemowita Szczerka nie jest tekstem mesjanistycznym, to precyzyjny opis, w którym świat się rozpada.

Główny bohater odbywa podróż drogą krajową numer siedem. Trasa ta ma w sobie coś wyjątkowego – przecina całą Polskę, od południa do północy, od gór do morza. Nic dziwnego, że autor postanowił, że przejazd siódemką stanie się początkiem rozważań o byciu polakiem, o miejscu Polski w historii. W prozie Ziemowita Szczerka nie ma ani krzty odpustowego patriotyzmu, którym w ostatnich miesiącach jesteśmy karmieni. Autor postanowił zderzyć czytelnika z okropnymi stereotypami, z bolesnymi uproszczeniami, które są pielęgnowane przez Polaków. Trudno odmówić zmysłu doskonałego obserwatora, gdy sięga po język blokowisk i pokazuje, jak odbijają się nim frazesy powtarzane przez polityków. Lektura Siódemki to nieustanne poszukiwanie w sobie szkolnych i politycznych naleciałości, doszukiwanie się w sobie uproszczeń wyciąganych przez Ziemowita Szczerka.

Świat ukazany w Siódemce tylko pozornie posiada jakikolwiek porządek. Na początku podróży wydaje się jasno ustalony – bohater ma cel, otaczający go krajobraz jest mocno osadzony w polskiej codzienności. Wraz z kolejnymi stronami, a także pod wpływem pewnego eliksiru, bohater powoli zaczyna przedzierać się przez kolejne fasady, aż zostaje sam na sam z jądrem widocznego porządku. Nagle okazuje się, że to, co do tej pory obserwował, było szalonym chaosem, to spotykani ludzie spajali poszczególne elementy w całość. Pod brudną warstwą zastygłej lawy nie ma żadnego żaru, bohater zauważa coś zupełnie innego – rezygnację, kultywowanie uproszczeń, brak potrzeby poszukiwania krytycznego spojrzenia.

Siódemka to interesująca powieść, zmuszająca do myślenia, do spojrzenia na swoje poglądy z pewnej perspektywy. Tekst na pewno nie jest zgody z aktualnie obowiązująca linią polityczną, jednak uważam, że zadawanie pytania o polskość, jest po prostu konieczne. Ziemowit Szczerek poszukuje jej kwintesencji w świecie codziennym, pośród ludzi, którzy żyją według własnej rutyny. Fabuła Siódemki rozgrywa się w trakcie podróży, nawiązuje do poetyki kina drogi. Poprzez zmieniający się krajobraz, poprzez spotykanych ludzi, główny bohater Ziemowita Szczerka zderza się z codzienną polskością. Precyzyjnie uderza w pozornie stabilne elementy polskości, rozbija je i zmusza do zastanowienia się, z jakiej materii składa się nasza narodowa tożsamość.

Jestem pod wrażeniem języka zastosowanego w powieści, a także umiejętności obserwacji autora. Jego sposób opisu świata, często brutalny i bezpośredni, do mnie przemawia i uważam, że Siódemka powinna być lekturą obowiązkową, dla każdego, kto stara się myśleć w sposób samodzielny.

Powered by WordPress & Theme by Anders Norén